Print
Hits: 1860

bogojavljanjePlivaci

Vađenje časnog krsta iz vode je običaj koji se početkom XXI veka susreće u neki gradovima u Srbiji, prvo u Beogradu, sedištu srpske pravoslavne crkve, a na području Timočke krajine u Kladovu, a ove godine po prvi put u ovom veku – Zaječaru. Zbog toga sveštenstvo u Zaječaru poklonilo je veliku pažnju ovom događaju, izvedenom pred oko 5 do 6 000 ljudi na Popovoj plaži, po beogradskom, nešto modificiranom scenariju, nazivajući ga istorijskim.
Bogojavaljenje je veliki hrišćanski praznik u spomen krštenja Isusa Hrista u reci Jordanu oko 30 g.n.e. Danas, bacanje časnog krsta od leda, u Zaječaru drvenog krsta u vodu, do koga pliva grupa mladih i zdravih ljudi da ga dograbe, izvade iz vode i predaju episkopu od koga dobijaju kao nagradu pozlaćeni krst na drvenom postolju urađenom u „Zlatari" Majdanpek, i zlatnik od predsednika opštine Zaječar, za crkvu je imao značaj jednog ozbiljnog religioznog rituala, a za građanstvo koje prisustvovalo tom činu – prvoklasnu zabavu. Za učesnike koji su plivali boreći se motivi su različiti. I za jedne i druge, osim za sveštenike, smisao ovog običaja je skorto potpuno nepoznat. Tome u prilog idu i tumačenja sveštenstva koje plivače-takmičare proglašavju za heroje, hrabre i časne ljude koji se žrtvuju za veru.


krstBacanje krsta u vodu i njegovo vađenje je rutual koji simboliše žrtvu demonu vode iz prehiršćanstva. U ovom slučaju, krst je zamena za ljudsku žrtvu. Nekada, u mnogobožačko doba, jedan od kupača na taj dan bio je udavljen, odnosno žrtvovan vodenom demonu. Takav surovi običaj, u hrišćanstvu je zamenjen bacanjem u vodu drvenog ili krsta od leda. Zbog takvih ideja za ovaj crkveni przanik stvaraju se i odražavaju mnoga religiozna sujeverja, posebno u postupcima sa vodom.
Na bogojavljenje, 19. januara crkvene opštine i lokalna samouprava organizuju takmičenje „Vađenje časnog krsta iz vode". Takmničari su uglavnom mladi zdravi muškraci, ali nije retko da se uključuju žene, deca i starci.
Nekoliko dana pre bogojavljenja oglasi se preko medija da će se pomenuto takmičenje održati i pozovu takmiočari da se prijave. Za takmičenje u Zaječaru prijavilo se 24 takmičara koji su prethodno podvrgnuti lekarskoj kontroli zdravlja. Polivini nije dozvoljeno da se takmiče, jer je trebalo skočiti u Timok na Popovoj plaži u vodu temperature 4 stepena Celzijusovih iznad nule, preplivati 30 metara da bi se stiglo do drvenog krsta u vodu, zgarbiti ga pre ostalih takmičara i predati ga vladiki.
Toga dana, prvo se narod okupi u crkvi odakle kreće litija ka mestu takmičenja za „vađenje časnog krsta iz vode". Ulice u gradu kroz koje se kreće litija na čelu sa episkopom, predsednikom opštine i drugim izabranim i uglednim građanima su bez saobraćaja o čemu se stara milicija.
Pred dolazak na Popovu plažu oko 11 sati, takmičari su se već skinuli i čekali su dolazak episkopa koji je pošto je stigao na montažnoj bini održao moleban okupljenom narodu u velikom broju oko 5 do 6000 muškaraca, žena i dece, na samoj plaži i na desnoj i levoj obali Timoka očekujući sa nestrpljenjem početak takmičenja. Pre nego što će skočiti u vodu takmičari su položili pozlaćni „jerusalimski krst" koji je značajna relikvija zaječarse crkve. Zatim su se poređali na pontonu koji je dosezao do polovine Timoka.
Izvori:
Š. Kulišić, P.Petrović, N. Pantelić: Srpski mitološki rečnik, Nolit, Beograd 1970.
Pravoslavna enciklopedija, Pravoslavna reč, Novi Sad, 2000.